De Boer en Partners | Nieuws | Herwerking Vrijstellingen...

De verruimde vrijstellingen zijn in werking getreden op 1 maart 2026 en zorgen voor een aanzienlijke vereenvoudiging binnen het omgevingsrecht.
Voor eigenaars, investeerders en projectontwikkelaars betekent dit minder administratieve lasten en snellere uitvoering van bepaalde werken aan woningen, appartementsgebouwen en industriële panden. Belangrijk is wel dat de Vlaamse Regering inmiddels verduidelijkt heeft dat bepaalde vrijstellingen, in het bijzonder binnenverbouwingen met impact op stabiliteit, enkel gelden wanneer een architect betrokken is bij het ontwerp én de uitvoering van de werken.

In dit artikel lichten we de belangrijkste wijzigingen en de impact op vastgoedprojecten toe.
 

1. Wat is het Vrijstellingenbesluit?

Het Vrijstellingenbesluit bepaalt welke stedenbouwkundige handelingen vrijgesteld zijn van de verplichting om een omgevingsvergunning aan te vragen op basis van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO). Wanneer een handeling onder een vrijstelling valt en aan alle voorwaarden voldoet, kan deze uitgevoerd worden zonder vergunning. Gemeenten kunnen alsnog een beperkt aantal ingrepen en vergunningsplicht invoeren.

2. Welke werken waren al vrijgesteld?

In Vlaanderen konden bepaalde kleine werken al zonder vergunning worden uitgevoerd. Hieronder vallen bijvoorbeeld kleine onderhoudswerken, zoals het vervangen van vensters of pleisterwerk. Andere werken zoals het renoveren van een keuken of opsplitsen van kamers hebben geen impact op stabiliteit en bouwvolume en zijn bijgevolg ook vrijgesteld. Voor bepaalde niet-overdekte constructies zoals terrassen en zwembaden (met een maximum van 80 m²) geldt dit ook, hoewel hier verkavelingsvoorschriften kunnen gelden.
 

3. Belangrijkste wijzigingen sinds 1 maart 2026
 

3.1 Werken aan gevels

Voortaan zijn handelingen zonder stabiliteitswerken en zonder wijziging van het bouwvolume ook aan de voorgevel vergunningsvrij. Tot nu toe gold deze vrijstelling voornamelijk voor zij- en achtergevels. Voorwaarde blijft dat er geen functiewijziging plaatsvindt, het aantal wooneenheden ongewijzigd blijft en de stabiliteit van het gebouw niet in het gedrang komt.

3.2 Binnenverbouwingen

Binnenverbouwingen met een beperkte stabiliteitsimpact zijn vrijgesteld. Let op: de vrijstelling geldt enkel als een architect ingeschakeld wordt bij zowel het ontwerp als de uitvoering van de werken. Dit betekent een belangrijke vereenvoudiging voor renovaties en herinrichtingen. Door de betrokkenheid van een architect te vereisen, blijft de kwaliteit en veiligheid van verbouwingen gewaarborgd, terwijl renovaties administratief eenvoudiger kunnen verlopen.

3.3 Energetische werken

Bovengrondse delen van warmtepompen en airco’s worden vrijgesteld tot op 2 meter van de perceelsgrens, tegen een bestaande scheidingsmuur of op een plat dak. Deze maatregel ondersteunt de energietransitie en verlaagt de administratieve drempel voor duurzame investeringen. De al bestaande vrijstelling voor zonnepanelen wordt uitgebreid naar stekkerzonnepanelen. Deze mogen dan wel niet meer dan 1 meter boven de dakrand uitsteken. Dit maakt het eenvoudiger om woningen energie-efficiënter te maken zonder langdurige vergunningsprocedures.

4. Impact op vastgoed en projectontwikkeling

De herwerking van het Vrijstellingenbesluit biedt belangrijke opportuniteiten voor de vastgoedsector:

• Snellere uitvoering van renovaties en optimalisaties
• Minder administratieve kosten en kortere doorlooptijden
• Extra stimulans voor energetische investeringen
• Meer rechtszekerheid door duidelijke Vlaamse regelgeving, met behoud van de rol van de architect bij stabiliteitsgevoelige werken

Toch blijft het cruciaal om per dossier na te gaan of werkelijk aan alle voorwaarden is voldaan. In specifieke gevallen, bijvoorbeeld bij beschermd erfgoed of afwijkende gemeentelijke verordeningen, kan alsnog een vergunning vereist zijn.

Wat betekent dit concreet voor uw vastgoed?

Overweegt u een renovatie, herindeling of energetische upgrade van uw vastgoed? De nieuwe regelgeving kan uw project aanzienlijk versnellen, mits correcte toepassing.
Onze makelaars bekijken graag samen met u welke mogelijkheden de nieuwe vrijstellingen bieden.
Neem contact op met ons dichtstbijzijnde kantoor  en laat u persoonlijk adviseren door een makelaar uit uw regio.

Bronnen:

• Besluit van de Vlaamse Regering van 16 juli 2010 betreffende vrijstellingen van stedenbouwkundige handelingen.
• Wijzigingsbesluit Vlaamse Regering goedgekeurd februari 2026 (inwerkingtreding 1 maart 2026).
• Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO).
• www.omgeving.vlaanderen.be
• www.vlaanderen.be
• Belgisch Staatsblad – publicatie van het wijzigingsbesluit.